گزارشگران سبز خبر اینجا سبز میشود
هرنظم حکمرانی آب امری بسیط نبوده بلکه دراصل نوعی نظام چند ستونی است، بایسته آنست به عنوان موضوعی متکثر و صاحب اجزای متفاوت مورد واکاوی قرارگیرد.بدیهی است که صرف مداقه در بخشهای عیان یک نظم حمکرانی آبی داوری ما را دچار کژتابیهای جدی نموده و اسباب گمراهی خواهدبود. ساخت تکنیکی فقط بخشی از این نظم چند ستونی است و به طور مثال نمیتوان با تحسین سازه قنات تمامی توفیقات حکمرانی سنتی ایرانیان را مرهون آن دانست و یا با نکوهش سدسازی از سایر اجزای پر مساله حکمروایی نوین آب غفلت ورزید.
دانته اگوستو کاپونیرا حقوق دان ایتالیایی (۱۹۲۱-۲۰۰۳) عمر ارزشمند خودرا مصروف مطالعه و کارهای عملیاتی در زمینه حقوق و مدیریت آب نمود.کاپونیرا که درانجام پروژه های مدیریتی مختلف برای سازمان غذا وکشاورزی سازمان ملل متحد مشارکت داشته بعنوان سرپرست بخش تدوین قوانین سازمان غذا و کشاورزی سازمان ملل تعیین شده و توانست سالها بعنوان کارشناس از طرف کشورهای درحال توسعه در زمینه مسایل حقوقی آب طرف مشاوره قرار گیرد.
او در کتاب “اصول حقوق و مدیریت آب”(ترجمه به فارسی اثر دکتر محسن عبداللهی و اصلی عباسی) نگاهی هم به تمدنهای باستانی و نحوه حکمرانی آب توسط آنها دارد .کاپونیرا بعنوان یک حقوق دان اذعان دارد که علی رغم اهمیت” ساخت حقوقی “در نظام حکمرانی آب این تنها سازند آن نیست بلکه ساخت های مختلفی دربرپایی یک نظم حکمرانی مشارکت دارند و قطعا یکی از مهمترین آنها “نظام باورمندیها” است.درکتاب یادشده نویسنده به سراغ تمدنهای مختلفی چون مصرباستان،چین و هندباستان و یا تمدنهای بین النهرین و ماناها،اینکاها،آزتکها و حتی عبریان میرود.هرچند که وی اشاره ای گذرا به تمدن هلمند درحاشیه رودخانه هیرمند و یا تمدن ایلام و آشور درحاشیه رودخانه دز دارد ولی به صورت پرسش برانگیزی از معرفی نظام باورمندی در تمدن فلات ایران خصوصا در “جلوه کاریزی آن غفلت ورزیده است.
نظام باورهای یک اجتماع هر چند در فضای ذهنی افراد جای گرفته ولی همان تصورات ذهنی و انگاره ها هستند که رفتارهای عینی را شکل میدهد.درتمامی تمدنهای یادشده جوامع از نوعی نظام باورمندی برخوردار بوده که با تقدیس آب و جلوه گریهای گونه گون آن سعی درصیانت و بهره مندی از منابع آبی دارند: درواقع اینگونه باورهانوعی سیستم کنترل درونی برای جامعه محسوب می شده که با کمترین هزینه دارای کارکردهای مطلوب بوده اند.ازطرف دیگر ساخت باورمندیها بستری تاثیر گذار درپیدایش اصولی ساختهای دیگر چون عرفی،اقتصادی،حقوقی آب بوده و درآنها نیز ردپای انگاره ها پیدا است.
درجامعه ما هنوز بخشی از جمعیت کسانی هستند که باورمندیهای نظام حکمرانی سنتی را به یاد دارند.نگاه یه آب به عنوان کالایی کمیاب و محترم در باورهای عرفی و دینی به وفور وجود داشته و در رسوم ملی و مناسک دینی و حتی اسطوره های ما جلوه گری می کند. همین نگرش در ساحت اقتصادی نیز وجود داشته و تولید هر کالایی با نوعی پیوست آبی همراه بوده، صرفه و یا عدم صرفه بسته به میزان آب مورد نیازآن بوده است .ایرانی هموراه می خواسته بداند، هرچیزی چه قدر برای او “آب می خورد”؟
امکان سکنی و توسعه در هر نقطه ای از سرزمین بستگی قطعی به وجود و پایداری منابع آبی درآن منطقه داشته و انتخاب هوشمندانه واژه “آبادی”به ایرانیان درطول تاریخ این نکته را گوشزد کرده است که بقا و توسعه بی آب ممکن نیست.
مقابل باورهای پیشینیان ما درحرمت و حفظ آب ما شاهد ساخت جدیدی از باورمندیها هم زمان با شروع حکمرانی دولتی و متمرکز آب بوده ایم که درست در جهت ارزان انگاری و بی حرمتی آب قرارگرفته است.در تمامی طرحهای توسعه اقتصادی و جمعیتی آب بعنوان “کالایی مجبور الوجود” تلقی شده که باید میزان و محل حضور خودرا با امیال نظام تصمیم منطبق سازد.دولت و نیز قدرت فنی و مهندسی به عنوان نیرویی معجزه گر نقش جبرانی را در کمبودها و بحران ها به عهده گرفته که عاقبت هرمشکلی راحل خواهد نمود و یا حداقل باید در مقابل آن قدرت پاسخگویی دارد.
درست است که همگان به ارزش آب در حفظ حیات واقفند ولی بخشی مهمی از جمعیت خصوصا در شهرها آنرا کالایی دم دستی باور کرده اند که براحتی با تصمیم دولتمردان و یا توان فنی قابلیت فراهم شدن دارد.همینطور آب از حرمت قدسی پیشین منفک شده که با ارزش گذاریهای اقتصادی (در بیشتر موارد نادرست) جایگاه فرهنگی واسطوره ای خودرا ازکف داده است.
آنچه که اشاره شد بخش ناچیزی از ماجرا است،موارد متعددی از همین انگاه ره ها در هردو نظم حکمرانی قابل برشماری است،قدرمسلم این مهم احتیاج به کارهای پژوهشی گسترده درحوزه مردم نگاری و جامعه شناختی دارد.بپذیریم، بخشی مهمی از بحران کنونی آب در سرزمین ما،ریشه در باورمندیهای همگان نسبت به آب داشته که نیاز به وضوح و نهایتا اصلاح آن احساس می شود.درضمن نباید تصور کرد که این ساخت باورمندی فقط مربوط به مردم کوچه و بازار است بلکه حضور آن در نظام تصمیم ساز هم قابل پیگیری است.باورمندیهای که خود را در ساخت های پر اغلاط اقتصادی،حقوقی،برنامه ریزی مرتبط به آب نمایان ساخته است.
مسعود امیرزاده، فعال محیط زیست
بحران آب جدی است؛ کم نیستند مسئولانی که این جمله را چاشنی سخنرانیها و بخشنامههاشان می کنند تا شهروندان را نسبت به بحران آبی که کشور با آن رو به رو است آگاه کنند، اما شرایط منابع آب کشور هر روز نگران کنندهتر می شود، چراکه تاکنون عملکرد بسیاری از مسئولان دراین حوزه از مقام هشدار فراتر نرفته است.
شغل محیطبانی در سراسر جهان در معرض خطرهای متعددی است که بخشی از آن اقتضای کار در طبیعت و قسمتی نیز به دلیل ضعف ساختارهای مدیریتی، قضایی و یا اطلاع رسانی است. محیطبانان (رنجرها) افرادی هستند که شرح وظایف آن ها با شرایط سخت، ابزارهای خاص، ماموریت در زمین و هوا و آب، آگاهی با زیست بوم های طبیعی، تسلط بر اصول پایش جانداران و حتی توانایی تعامل با جوامع محلی تعریف می شود. به همین دلیل شاغلان در عرصه محیط بانی در بسیاری از نقاط جهان از میان کارشناسان حوزه های تخصصی برگزیده میشوند. اعتقاد راسخ دارم که آموزش کارآمد، حلقه مفقوده زندگی حرفهای محیطبانان است و نخستین اولویت حوزه آموزش سازمان حفاظت محیط زیست را برگزاری شبکه ای از دوره های آموزشی مدرن در مراکز آموزشی تخصصی داخلی و خارجی برای محیطبانان می دانم.
