برخلاف تاکید وزارت بهداشت هنوز روی روغنهای خوراکی عرضه شده در بازار برچسب دستکاری ژنتیکی درج نشده است
وزارت بهداشت نصب برچسب روی روغنهایی که در ترکیبات آنها از محصولات تراریخته یا دستکاری شده ژنتیکی استفاده شده است را از ابتدای مرداد الزامی کرده است و از شهریور ماه هم قرار است مواد غذایی که در ساختار آنها از این روغنها استفاده شده، برچسب گذاری شوند. اگرچه هنوز در بازار، برچسب دستکاری ژنتیکی روی روغنهای نباتی به چشم نمیخورد، اما کیانوش جهانپور سخنگوی سازمان غذا و دارو میگوید که نصب این برچسبها برای روغنهایی که تاریخ تولید آنها بعد از اول مرداد باشد الزامی است و در صورت رعایت نکردن این مساله، واحدهای متخلف پلمپ خواهد شد. اگرچه موافقان و مخالفان تراریخته همچنان بر سر فواید و مضرات محصولات دستکاری شده ژنتیکی همچنان با هم بحث دارند و اغلب کارشناسان بر این باورند که بدون شک سطح دستکاری در گیاهان، بر کیفیت و سلامت غذا و بروز ناهنجاریهایی نظیر نازایی و انواع سرطانها در انسان تاثیرگذار است. دراین بین مخالفان تراریخته انگشت اتهام را به سمت سازمان حفاظت محیط زیست نیز می گیرند، آنها ادعا می کننداین سازمان که باید مدافع حفظ تنوع زیستی کشور باشد، بدون آنکه بی خطر بودن محصولات دستکاری شده ژنتیکی به اثبات برسد، به پایگاهی برای موافقان گیاهان تراریخته تبدیل شده است.
این منتقدان برای ادعای خود دلیل هم دارند مثلا می گویند آخرین انتصابها در سازمان حفاظت محیط زیست نشان میدهد که باز هم یکی دیگر از مدافعان گیاهان دستکاری شده ژنتیک به ساختار این سازمان افزوده شده است. انتصاب افراد همسو در سازمان حفاظت محیط زیست، این نگرانی را ایجاد میکند که این سازمان به مدافع کامل محصولات تراریخته تبدیل شود و مضرات این فناوری هیچگاه به گوش جامعه نرسد.
چند سالی است که مخالفان توسعه محصولات دستکاری شده ژنتیکی در ایران تلاش میکنند که با اجباری کردن برچسبگذاری روی محصولات دستکاری ژنتیکی شده برای مصرف کننده حق انتخاب ایجاد کنند. این تلاشها به ثمر رسید و وزارت بهداشت به کارخانههای روغن کشی ابلاغ کرد که از ابتدای مرداد باید محصولاتشان در صورتی که از دانههای دستکاری ژنتیکی شده تولید میشود، برچسبگذاری شود. اماهنوز در بازار، روغنی با برچسب تراریخته مشاهده نمیشود، وقتی این مساله را با کیانوش جهانپور، سخنگوی سازمان غذا و دارو درمیان می گذاریم او به ما می گوید: برچسب دستکاری ژنتیکی شده از اول مرداد الزامی است و هر شرکتی که این برچسب را نصب نکند، متخلف بوده و مصرف کنندگان میتوانند این تخلفات را به ما گزارش دهند.
او درباره اینکه چرا هنوز هیچ محصولی این برچسب را ندارد، تاکید می کند: قاعدتا محصولاتی که دربازار است به کارخانه باز نمیگردد که برچسب گذاری شود. بنابراین هنگام جستوجوی برچسب روی ظروف روغنها حتما باید به تاریخ تولید دقت شود.
البته سخنگوی سازمان غذا و دارو به این نکته تاکید میکند که برچسب گذاری روغنهای دستکاری ژنتیکی شده به این مفهوم نیست که روغن تراریخته از نظر وزارت بهداشت مشکل دارد بلکه این برچسبها برای آگاهی عمومی است که مشتری حق انتخاب داشته باشد.
برچسب گذاری سایر محصولات
به گفته جهانپور همه روغنهای بازار از دانههای دستکاری ژنتیکی شده تولید نمیشود و به این ترتیب بدیهی است که بخشی از روغنهای بازار بدون برچسب تراریخته باشند.
بر اساس آمارهای فائو، ۹۰ درصد سویای موجود در جهان دستکاری ژنتیکی شده است. به این ترتیب بخش اعظم روغن سویای تولید شده در ایران از سویای تراریخته تولید میشود. به این ترتیب این سوال مطرح می شود که آیا وزارت بهداشت برنامهای برای افزایش سهم روغنهای غیر تراریخته دارد؟ سخنگوی سازمان غذا و دارو دراین باره به جام جم میگوید: در بازار هم روغن حاصل از دانههای دستکاری شده ژنتیکی یافت میشود و هم روغنهایی که از دانههای معمولی تولید شده است. درصد دقیق آن را به خاطر ندارم، اما بیشتر روغن سویا منشا تراریخته دارد. ذرت دستکاری ژنتیکی شده ، کلزا و احیانا اگر روغن پنبه دانه تولید شود، ممکن است از محصولات دستکاری شده ژنتیکی استفاده شود.
او از اجباری شدن برچسب گذاری برای سایر محصولاتی که در ترکیب آنها از روغنهای حاصل از دانههای دستکاری شده ژنتیکی به کار رفته، خبر میدهد.
آن طور که جهانپور توضیح میدهد از شهریور امسال مواد غذایی که در ترکیبات آنها از روغنهای GMO استفاده میشود، برچسب گذاری خواهند شد.
سخنگوی سازمان غذا و دارو درباره مقاومت شرکتهای روغنکشی در برابر نصب برچسب دستکاری ژنتیکی نیز میگوید: ما مقاومتی ندیدیم. اگر این شرکتها تولیدی داشته باشند و برچسب نزنند، متخلف هستند و با آنها برخورد میشود. براساس قوانینی که وجود دارد برچسبهای نصب نکنند از ادامه کار آنها جلوگیری میشود.
او معتقد است که در ایران به جز روغن، محصول تراریخته دیگری وارد نمیشود و بحثهایی که درباره واردات سایر محصولات تراریخته به کشور مطرح میشود،حاصل بیاطلاعی افراد از تفاوت اصلاح نژاد و دستکاری ژنتیکی است.
ذرتهای دستکاری ژنتیکی شده دربازار
هرچندجهانپور چنین نظری دارد، اما کم نیستند کارشناسانی که درباره عرضه محصولات دستکاری ژنتیکی شده در بازار هشدار می دهند.برخلاف نظر سخنگوی غذا و دارو، علی کرمی عضو هیات علمی دانشگاه بقیه الله باور دارد که به جز روغن، محصولات دیگری که دستکاری ژنتیکی شدهاند به بازار کشور وارد میشود.
او به «جام جم» میگوید: ذرت دامی اگرچه به ظاهر اعلام میشود که برای مصرف دام است اما این ذرت به بازار وارد میشود. بنابراین نمیدانیم ذرت مکزیکی که میخوریم دستکاری ژنتیکی شده هست یا نه.
کرمی درباره اثرات منفی مصرف محصولات دستکاری ژنتیکی شده بیان میکند: اسناد زیادی درباره اثرات منفی این محصولات وجود دارد. مردم باید به طور روشن بدانند که بین محصولات اصلاح شده و تراریخته تفاوت وجود دارد. اکثر محصولات کشاورزی که در بازار وجود دارد، محصولات اصلاح شده هستند. اصلاح شده یعنی ژن بیگانه وارد گیاه نشده است و خود برنج، گندم یا محصولات دیگر با روشهای کلاسیک اصلاح شدهاند و دستکاری ژنتیک در آن رخ نداه است.
او می گوید: در محصولات دستکاری ژنتیکی شده دو تا سه ژن بیگانه وارد گیاه میشود. این ژن بیگانه از یک موجود دیگر وارد گیاه شده است. ما ۵۰۰ نوع برنج و گندم داریم، در جریان دستکاری ژنتیکی دیگر واریتههای مختلف گندم را تلاقی ندادهاند که به محصول مورد نظر برسند، بلکه از یک باکتری بیگانه، ژنی را بر می دارند و به گیاه وارد میکنند. معمولا ژن مقاومت به آفت یا ژن گلایفوسیت را به گیاهان وارد کردهاند. در واقع مهندسی ژنتیک فعلی کاری میکند که در طبیعت انجام نمیشود.
دارو و غذا قابل قیاس نیستند
مدافعان تراریخته معتقدند در صنعت دارویی از ترکیبات دستکاری شده ژنتیکی استفاه می شود. دارو مستقیم وارد خون افراد میشود ولی اثر منفی روی سلامت فرد نمیگذارد. عضو هیات علمی دانشگاه بقیه الله در پاسخ به این ادعا بیان میکند: ساخت ترکیبات دارویی با مهندسی ژنتیک، تخصص من است. داروی نوترکیبی که ۲۳ نوعش در کشور وجود دارد و از داروی هرسپتین برای درمان سرطان سینه و دیگر داروها را شامل میشود، به طور کامل با یک گیاه زنده متفاوت است.
آن طور که او توضیح می دهد دارو را با گیاه زنده نمیتوان مقایسه کرد. مواد تولید شده دارویی به شدت تخلیص میشود. به این شکل ماده به قدری خالص شده که یک پروتئین مرده است. سازمان غذا و دارو اگر یک پروتئین اضافه در دارو شناسایی کند، اصلا اجازه مصرف آن را برای بیماران نمیدهد.
به گفته کرمی در داروهای نوترکیب، هیچ سمی وجود ندارد، اما در محصولات تراریخته، سم را وارد ذرت، برنج و غیره کردهاند.
عضو هیات علمی دانشگاه بقیه الله ادامه می دهد: دارو مخصوص درمان بیماری است و غذا متعلق به انسان سالم است. حجم دریافت غذا توسط بدن با دوز مصرف دارو کاملا متفاوت است. یک دوز بسیار محدود دارو برای یک دوره معین وارد بدن فرد بیمار میشود اما آیا حجم برنج تراریختهای که میخوریم با دارو برابر است؟ درواقع گیاه زنده را با پروتئین مرده نمیتوان مقایسه کرد.
توسعه سرطان و نازایی
این عضو هیات علمی دانشگاه بقیه الله درباره عوارض محصولات تراریخته بر سلامت انسان میگوید: عوارض تراریختهها مشخص شده است. وقتی غذایی میخورید که داخل آن سه ژن بیگانه شامل ژن مقاومت به آفت گلایفوسیت و غیره وجود دارد، این ژن وارد بدن میشود. و بر خلاف نظرات اعلام شده، این ژن تجزیه نمیشود. مقالاتی وجود دارد که نشان میدهد در شیر مادران شیر ده کانادا، سم گلایفوسیت پیدا شده است.
او ادامه میدهد: نازایی در کشور بیداد میکند و آزمایش روی رتها نشان میدهد که گروهی که از محصولات تراریخته استفاده کردهاند با کاهش فرزند آوری نسبت به رتهایی که با محصول ارگانیک تغذیه شدهاند، روبرو بودهاند.
کرمی با تاکید بر اهمیت سلامت غذا ممنوعیت کشت گیاهان تراریخته در ۳۷ کشور اروپایی و کشورهای پیشرفته جهان را سندی میداند که در ایران هم باید به آن توجه شود.
لازم به یادآوری است که فناوری مهندسی ژنتیک به شدت رو به توسعه است و این روزها نسل چهارم مهندسی ژنتیک در دنیا به کار گرفته میشود که با فناوری قدیمی که در ایران از آن استفاده می شود کاملا متفاوت است. در نسل جدید مهندسی ژنتیک که ایمنتر هم هست، دیگر ژن بیگانه به گیاه وارد نمیشود بلکه ژن گیاهان ویرایش میشوند. به اعتقاد برخی کارشناسان این سطح از دستکاری مناسب تر است.
لیلا مرگن
گزارشگران سبز خبر اینجا سبز میشود
دل بیمــــاران خــــاص و خانوادههایشان دیروز دوباره لرزید، غم درمان و غم بیپولی دوباره به هم گره خورد و روی سرشــــان آوار شد؛ وقتی رئیس مرکز مدیریت پیوند و درمان بیمــــــاریهــــای وزارت بهداشت هشدار داد در لایحه بودجه به این گروه حساس بیتوجهی شده و زنگ خطـــــر بهصدا درآمده است.آن طور که او هشدار داد کاهش ۸۰ میلیاردی بودجه بیماران خاص در لایحه بودجه ۹۸ زنگ خطری است که افزایش هزینهها و بالا رفتن نرخ ارز نیز به آن دامن زده است.
