نمیتوان انکار کرد که در چند سال اخیر مسائل زیست محیطی بیش از گذشته مورد توجه شهروندان و برخی مسئولان قرار گرفته،این نتیجهای مثبت است که اگر بهدرستی مدیریت شود، زمینه را برای بهبود شرایط محیطزیست کشور فراهم میکند.
معصومه ابتکار، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست نیز معتقد است بهبود نسبی هوای کشور، تلاشهای بینالمللی برای مقابله با ریزگردها و کاهش سطح آتشسوزی جنگلها از جمله اتفاقات مثبتی است که در چند سال اخیر اتفاق افتاده است.
به گفته او امضا و اجرایی شدن حدود 16 تفاهمنامه بینالمللی در حوزه محیطزیست و برگزاری حدود 52 دوره آموزشی، توانمندسازی و فرهنگسازی برای حدود 600 نفر از محیط بانان، کارشناسان و تشکلهای محیطزیستی از دیگر دستاوردهای مثبت چند سال اخیر است.
اما با وجود این اقدامات مثبت، ابتکار همیشه مورد انتقاد کارشناسان بوده است و خیلیها او را به سیاسیکاری متهم میکنند و میگویند بیشتر درگیر مسائل سیاسی و اقدامات بینالمللی است تا مسائل زیستمحیطی که در داخل کشور میگذرد.
از این گذشته به نظر میرسد در چند سال گذشته برای حفاظت محیطزیست، تعامل بین بخشی زیادی بین وزارتخانه و دستگاههای اجرایی کشور وجود نداشته است.
به عنوان مثال وزیر صنعت، معدن و تجارت اواخر بهمن گذشته گورخر ایرانی را که گونهای در معرض خطر انقراض است را مانعی بر سر راه توسعه دانست یا دست ستاد احیای دریاچه ارومیه از بودجه خالی ماند و آنها که باید بودجه کار را میرساندند غفلت کردند و ارومیه به حال ناخوش خود رها شد.
نجات دریاچه خیلی دور، خیلی نزدیک
آخرین خبرها از اولین مصوبه دولت از این حکایت دارد که هیچکدام از دستگاههای اجرایی برای نجات دریاچه ارومیه به وعدههایشان عمل نکردهاند.
این خبر تلخ را مسعود تجریشی، مدیر دفتر برنامهریزی و تلفیق ستاد احیای دریاچه ارومیه در آخرین نشست خبری خود مطرح کرد. به نظر او بهانه دستگاههای اجرایی این است که دولت بودجه کافی نداده و این در حالی است که صندوق توسعه ملی هزینه طرحهای مربوط به احیای دریاچه ارومیه را پرداخت میکند.
در این که احیای دریاچه ارومیه اقدامی زمانبر است، هیچ شکی نیست، اما وقتی هیچکدام از دستگاههای اجرایی در دولتی که مدعی است زیستمحیطیترین دولت بوده، نسبت به دریاچه ارومیه به وظیفهشان عمل نمیکنند، میتوان نتیجه گرفت که احیای دریاچه ارومیه قرار است بیش از حد زمانبر شود آن هم در شرایطی که حدود سه سال گذشته حدود 1500 میلیارد تومان از اعتبارات داخلی به احیای دریاچه ارومیه اختصاص پیدا کرده است و برآورد میشود ستاد احیای دریاچه ارومیه برای رسیدن به اهدافش به حدود 20 هزار میلیارد تومان نیاز داشته باشد.
منابع آب را فراموش نکنید
توجه دولت به محیطزیست با ارائه برنامه ششم توسعه بار دیگر محک خورد و برخی کارشناسان با توجه به آن هشدار دادند که برنامه ششم توسعه، کشور را میخشکاند.
برای نمونه عیسی کلانتری، وزیر پیشین کشاورزی و مشاور کنونی معاون اول رئیسجمهور مدتی قبل در اینباره به جامجم گفت: برنامه ششم این اجازه را به دولت داده که تتمه آب کشور را حراج کند.
به نظر او برنامه ششم ضد و نقیض است، زیرا یک جا آمده که سالانه باید 11میلیارد مترمکعب برداشت آب کم شود، اما در جایی دیگر تاکید شده به خودکفایی 95 درصدی محصولات اساسی برسیم.
این بیتوجهی را میتوان در دیپلماسی آب نیز دید،زیرا برخلاف وعدههای داده شده در این زمینه استانهای زیادی در کشورمان در حسرت تامین حقابه تالابها هستند؛ برای نمونه زندگی بسیاری از ساکنان سیستان و بلوچستان تحتتاثیر خشک شدن تالاب هامون قرار گرفته و بسیاری از آنها ناچار به کوچ شدهاند، در حالی که تاکنون تلاشی جدی برای تامین حقابه هامون نشده است.
آلودگی هوا و ریزگردها
در زمینه آلودگی هوا اتفاقات مثبتی افتاده است؛ برای نمونه برخی عوامل آلودگی هوا مانند بنزن و سرب حذف شدهاند یا نیروگاهها مکلف شدهاند بهجای مازوت از گاز طبیعی استفاده کنند. اما مساله آلودگی هوا و طغیان ریزگردها نیز در چند سال گذشته توانایی دولت را بار دیگر در توجه به مسائل زیست محیطی به آزمایش گذاشت، زیرا در سالهای اخیر استانهایی مانند خوزستان بشدت با این مساله دست به گریبان بودند.
هر چند منشأ حدود 70 درصد از ریزگردها را خارج از مرزهای کشورمان میدانند و در این بین شرایط آشفته کشورهای همسایه رسیدگی به آنها را دشوار میکند و حل این مشکل نیز مانند بیشتر مسائل زیستمحیطی در بلند مدت امکانپذیر است، اما بسیاری از شهروندانی که ریزگردها، زندگیشان را تیره و تار میکند از این گله دارند که برای کاهش اثرات ریزگردها تسهیلات خاصی برای آنها قائل نشده اند و این درحالی است که گسترش دولت الکترونیک میتواند رفتوآمدها در این استانها را به حداقل برساند یا اگر سیستمهای تهویه مطبوع با یارانه در اختیار ساکنان این استانها قرار گیرد دستکم نفس کشیدن برای آنها در فضای محدود خانههایشان آسان تر میشود و به این شکل مسئولان میتوانند برنامههای بلندمدتشان را نیز عملی کنند.
به هر حال دولتها و دستگاهها میتوانند ادعا کنند زیستمحیطی ترین نهاد یا دولت تاریخاند اما محیطزیستی بودن آنها زمانی اثبات میشود که مدیران کارآمد در دستگاههای متولی به کار گرفته شوند و اعتبارات لازم برای حل بحرانهای زیست محیطی اختصاص یابد؛ تشخیص اینکه چه افرادی واقعا دغدغه محیطزیست را دارند از آنهایی که میخواهند از محیطزیست برای خود نام و نشانی بسازند کار دشواری نیست.
توسعه حمل و نقل عمومی و اقدامات بینالمللی
دکتر مجید عباسپور/استاد دانشگاه صنعتی شریف و رئیس انجمن متخصصان محیط زیست ایران
نیت آقای روحانی درخصوص محیطزیست مشخص است، ایشان در بسیاری از سخنرانیهایشان به حفظ محیطزیست اشاره کردهاند اما محیطزیست به یک سازمان و ارگان خاص محدود نمیشود. مثلا گسترش حمل و نقل عمومی مسالهای قابل توجه است که بخش هایی از آن از سوی دولت تامین میشود؛ در دولت نهم و دهم اعتباری به این مهم اختصاص نیافت و در دولت آقای روحانی نیز بهدلیل کمبود اعتبار توجهی به آن نشد. درباره ریزگردها نیز که زندگی را به کام ساکنان تعدادی از استانها تلخ کرده، گفته میشود حدود 30 درصد از منابع ریزگرد در داخل کشور است، اما کنترل 70درصدی که در خارج از کشور است نیاز به تعاملات بینالمللی و منطقهای دارد؛ تلاشهایی برای حل این مساله شده اما ناکافی است. به نظرم این امکان هست که از طریق سازمان ملل نسبت به کنترل منابع خارجی موفقتر عمل کنیم.
مدیران موهبتی، دشمن محیطزیست
دکتر هادی کیادلیری/رئیس دانشکده منابع طبیعی علوم و تحقیقات تهران و رئیس انجمن علمی جنگلبانی کشور
مشکلاتی که برای محیط زیست ایجاد شده مربوط به چند دهه گذشته است، اما درباره عملکرد آقای روحانی در فرصتی که برای حل این مساله در اختیار داشته، میتوان تحلیل هایی داشت. برای نمونه نگاه خیلی از مردم نسبت به محیطزیست تغییر کرده البته شاید این تغییر نگاه از سوی خود مردم ایجاد شده، زیرا نگاهی به فضای مجازی یا رسانهها نشان میدهد این تغییر بیشتر از پایین به بالا اتفاق افتاده است. اما در نگاه برخی مدیران به محیطزیست تغییری اساسی اتفاق نیفتاده، زیرا تغییر اساسی را باید در مسائلی مانند تخصیص اعتبارات لازم یا جذب کارشناسان خبره به سازمان های متولی جستوجو کرد.
البته در چهار سال گذشته کارهای خوبی هم مثل طرح تنفس جنگل که مانع بهره کشی از جنگل میشود، انجام شده است.
اما در این بین نقش سازمان های مردم نهاد، رسانهها و مردم تاثیر بیشتری داشته، زیرا عزمی جدی از سوی دولت که مانع توسعه ناپایدار شود وجود نداشته است. انتخاب مدیران در حوزه محیط زیست نیز هنوز براساس موهبت است نه شایسته سالاری. بنابراین این بیم وجود دارد که اگر مردم،متخصصان و رسانهها شرایط را رصد نکنند، دوباره همه چیز به حالت اول برگردد.
اقدام به جای صحبت
دکتر محمدرضا مروی مهاجر/استاد دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران
نقطه قوت دولت آقای روحانی در حوزه محیطزیست، رسیدگی به دریاچه ارومیه و نگرشی است که به طرح تنفس جنگل دارد. نقطه ضعف عملکرد ایشان در حوزه محیطزیست نیز این است که در دولت آقای روحانی درباره محیطزیست صحبت زیاد شده، اما اقدام کمی را شاهد بودیم و این احساس وجود ندارد که محیطزیست یک قدم به جلو برداشته باشد. در چهار سال گذشته در آموزش عالی نیز بیشتر به جنبه تئوری مساله محیطزیست اهمیت داده شد تا جنبه واقعی. از این نظر میتوان گفت این مساله نیز یک نقطه ضعف است، اما مساله مثبت دیگری که سال های اخیر شاهد آن بودهایم این است که در رسانهها و جوامع معمولی تفکر محیطزیستی پیشرفت داشته است، هرچند متاسفانه رفتار زیستمحیطی تغییری نداشته است. به نظرم این تغییرات نیز بیشتر تحت تاثیر سازمان های مردم نهاد و رسانهها اتفاق افتاده است.
راهکار مناسب را انتخاب کنید
دکتر پرویز کردوانی/استاد دانشگاه
دولت آقای روحانی تنها دولتی بود که قبل از روی کار آمدن نیز شعار محیط زیستی بودن داد. این دولت ابتدا کارش را با دریاچه ارومیه شروع کرد، اما من همان روز اول نیز نسبت به نتیجه بخش نبودن این تلاشها هشدار دادم.
متاسفانه در چند سال گذشته آلودگی هوا در شهرها بیشتر شده، تالابهای بیشتری خشک شدهاند، حیاتوحش شرایط نامناسبتری پیدا کرده و جنگلهای کشور نیز بیشتر از گذشته دچار آفت شدهاند.
برای ریزگردها نیز فقط شعار داده شده و راهکارهایی مانند پاشیدن مالچ نفتی را انتخاب کردهاند که راهکار مناسبی نیست.
مهدی آیینی
گزارشگران سبز خبر اینجا سبز میشود
یوزپلنگها میدوند، اما رو به انقراض؛ این واقعیت تلخی است که نمیشود هیچ کجا پنهانش کرد. مدت هاست بجز خطر انقراض چیزی با یوزپلنگها نمیدود، هرچه هست خبر زوال این گونه است که تکرار میشود.
«خرید خودروی شاسی بلند یا سفر به اروپا» اینها گوشهای از دغدغههای تعدادی از صیادانی است که کمر به قتل عام پرندگان مهاجر بستهاند.
